Lần lữa mãi, mình quyết định sẽ chia sẻ kinh nghiệm kì thi nhập tịch Hà Lan (inburgering) mà mình vừa trải qua năm ngoái (2016). Lần lữa là tại vì nó cũng sẽ khiến nhiều người đặt câu hỏi: “thế thi nhập tịch xong rồi thì sẽ đổi quốc tịch à? sẽ ở lại Hà Lan à? sẽ ko về VN à?”. Câu trả lời là “thi nhập tịch ko hẳn là để đổi quốc tịch”. Kì thi nhập tịch dành cho những người muốn hòa nhập vào xã hội Hà Lan. Đối tượng chính của kì thi này chủ yếu là những người kết hôn với người Hà Lan, hoặc xin nhập cư vào Hà Lan theo dạng tị nạn, ngoài ra, còn có những người đã sống lâu năm ở Hà Lan hoặc có ý định sống lâu năm ở Hà Lan, hoặc muốn xin đổi quốc tịch và hòa nhập vào cộng đồng của người Hà Lan. Cụ thể là muốn xin thẻ cư trú dài hạn (permanent residence PR card), hoặc xin đổi quốc tịch (Dutch passport) thì cần phải vượt qua kì thi này.
Mình cũng nói riêng thêm về thẻ cư trú dài hạn. Người có thẻ cư trú dài hạn sẽ được cư trú hợp pháp ở Hà Lan vô thời hạn, quyền hạn như công dân Hà Lan ngoại trừ ko được bầu cử. Thẻ cư trú dài hạn có giá trị 5 năm, sau đó có thể gia hạn mà ko kèm theo bất kì điều kiện nào. Như vậy, có thẻ cư trú dài hạn ko chỉ bớt đi áp lực của việc hàng năm phải đi gia hạn thẻ cư trú, tốn kém tiền bạc (mỗi lần gia hạn thẻ cư trú ngắn hạn khoảng 400-700euro/tùy vào loại thẻ dành cho đi học hay đi làm), đồng thời cũng tạo điều kiện để xin việc dễ dàng hơn (vì các công ty sẽ không phải lo thẻ cư trú cho mình, đồng thời mình được đối xử về mức lương như dân Hà Lan, và sẽ được đối xử là nhân viên có thể làm việc lâu dài cho công ty chứ ko phải chịu hợp đồng ngắn hạn nữa). Nói như vậy để thấy rằng việc có thẻ cư trú dài hạn (PR) là một lợi ích lớn đối với lao động nước ngoài. Trong khi đó điều kiện để nộp hồ sơ xin PR cũng ko quá khó: bạn phải ở 5 năm liên tục tại Hà Lan, đã vượt qua kì thi nhập tịch, và đang có việc làm/đã từng đi làm/có chứng minh tài chính (việc đã/đang nhận trợ cấp xã hội có ảnh hưởng 1 phần tới việc xét hồ sơ PR).
Vậy kì thi nhập tịch này có khó ko? Theo mình là ko. Mình ko phải quá giỏi hoặc đầu tư nhiều cho việc học tiếng Hà Lan, và khi bắt đầu học thi thì mình cũng lo lắng rằng nó quá sức của mình. Nhưng đến cuối cùng, mình khẳng định là kì thi này ko khó. Kết thúc kì thi thì trình độ tiếng Hà Lan sẽ là ở trình độ A2, tức là có thể nghe nói đọc hiểu những đoạn hội thoại hàng ngày, đi chợ, đọc thư từ được. Tuy nhiên, việc sử dụng ngôn ngữ thành thạo ko hoàn toàn phản ánh trong kì thi. Ngược lại, kì thi ngôn ngữ nào cũng chỉ là một kì thi đánh giá chủ yếu về kĩ năng, hơn là khả năng sử dụng ngôn ngữ. Nếu ai đã từng thi IELTS hay TOEFL thì ko lạ với việc này. Vì vậy, mình nhấn mạnh là muốn vượt qua kì thi thì phải rèn luyện kĩ năng.
Kì thi gồm 6 môn thi nhỏ: nghe, nói, đọc, viết, văn hóa (KNM) và porfolio xin việc (ONA). Trong đó, 3 môn nghe, đọc, KNM là kì thi trắc nghiệm. Môn nói gồm 1/2 là trắc nghiệm, và 1/2 là trả lời một số câu hỏi đơn lẻ và thu âm lại. Viết gồm 1 bài viết thư, 1 bài điền form có sẵn và một vài câu điền vào hoàn thành câu đơn lẻ. ONA bắt đầu bằng làm 1 porfolio, nếu porfolio đạt thì sẽ gọi đi phỏng vấn (hoàn toàn bằng tiếng Hà Lan). Chi tiết của các kì thi, đăng kí thi và kì thi mẫu có sẵn trên website của kì thi này: https://www.inburgeren.nl/examen-doen.jsp
Để bắt đầu việc học thì cần đọc hết quyển sách Welkom in Nederland: https://shop.coutinho.nl/store_nl/welkom-in-nederland-2070.html
Mình nghĩ việc đọc hết quyển sách này là cần thiết, nó ko chỉ cung cấp toàn bộ từ vựng cho kì thi, mà còn cung cấp kiến thức cần thiết để hòa nhập vào xã hội Hà Lan. Mình nghĩ nếu ai ko có ý định ở lại lâu dài cũng có thể tham khảo quyển sách này để có một chút kiến thức về cách sống, cách nghĩ của người Hà Lan, từ đó, có thể thuận lợi hơn trong quá trình sống ở Hà Lan, dù chỉ là một vài năm. Khi mua quyển sách này thì sẽ được cho 1 cái code để đăng nhập trên website. Nội dung online của quyển sách gồm có list từ vựng, các câu trả lời cho phần trắc nghiệm bài tập trong sách, và các đoạn cần nghe dành cho câu hỏi cũng như nội dung trong sách. Code có giá trị trong 12 tháng, nên có thể chia sẻ giữa nhiều người học với nhau. Cuối mỗi bài sẽ có 1 bài kiểm tra ngắn tương tự như kì thi nhập tịch nhưng đơn giản hơn và ngắn hơn, gồm 5 kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, và KNM. Đồng thời cũng có 1 bảng tóm gọn những nội dung cần biết của bài đó, vì vậy nếu ai lười đọc nội dung trong sách, và tự tin rằng mình có đủ kiến thức về cuộc sống ở Hà Lan thì có thể trực tiếp đọc đoạn tóm tắt này, nếu thấy thiếu gì có thể quay lại đọc nội dung bài sau.
Về bài thi, có đến 3 môn thi trắc nghiệm, nên nếu ai có kĩ năng thi trắc nghiệm thì sẽ là một lợi thế. Còn môn nghe và viết thì rất cần một người (nên là người Hà Lan) sửa giúp cho những lỗi căn bản. Mình cũng tập hợp các đề thi đọc, KNM và viết mình tìm kiếm được trên mạng ở link sau: https://www.dropbox.com/s/6xm4behprypdfcb/PractiseTests.zip?dl=0. Đối với 3 môn thi này, ngoài đọc sách, làm những đề thi này và các đề thi mẫu trên trang web của kì thi, mình ko luyện thêm gì khác. Đề thi KNM mình tìm được có khác so với format của môn thi chính thức nên chỉ làm để tham khảo thôi. Kĩ năng thi của mình là đọc câu hỏi trước, tìm từ liên quan trong phần nội dung bài đọc/nghe để chọn câu trả lời cho đúng. Còn KNM thì dùng kiến thức để xác định đúng sai và dùng phương pháp loại trừ trước khi nghe đoạn hội thoại. Lưu ý là khi đi thi, ko nhất thiết phải nghe hết nội dung của đoạn hội thoại, lúc nào cũng có nút để kéo tới lui, nếu ko chắc ở đoạn nào thì chỉ nghe đoạn đó thôi, vì nếu nghe hết thì sẽ ko bao giờ đủ thời gian để làm bài.Môn viết mình có nhờ bạn người Hà Lan sửa cho những câu sai, chỉ cho mình những điểm ngữ pháp và cách dùng từ cho đúng. Riêng môn nghe và nói mình có tham gia một lớp học của một cô giáo Hà Lan ở đây http://bolong.nl/. Cô có cho một số đề luyện, nhưng mình ko thể chia sẻ vì cần có sự đồng ý của cô. Khi làm đề thi mẫu mình thường đạt 90-100%, và khi thi thật mình được 9/10. Nên mình nghĩ rằng kì thi ko quá khó vì chỉ cần 7/10 là đậu.
Về môn ONA, môn này là môn phức tạp nhất. Thông tin cụ thể của kì thi và cách nộp portfolio ở đây: https://inburgeren.nl/footer/regel-het-met-duo.jsp. Đầu tiên là phải làm 1 portfolio. Cái này gồm 1 bản điền thông tin cá nhân, 1 bản gọi là resultaartkart gồm 8 phần (nội dung mình đã tổng hợp thành 1 file ở đây: https://www.dropbox.com/s/5emz68qnacgu0j6/02_Resultaatkaart%20-%20Copy.pdf?dl=0, 1 thư xin việc (cover letter), 1 CV, 2 form xin việc, 2 thông báo xin việc (job description). Tất cả các mục này đều phải là tiếng Hà Lan. Nội dung của các mục này phải khớp với nhau, có tính logic. Mình có thể nhờ 1 người Hà Lan giúp check nội dung, nhưng mình phải nắm được nội dung viết trong đó, vì đến khi portfolio đạt thì sẽ được gọi đi phỏng vấn, và trong kì phỏng vấn người ta sẽ hỏi những điểm trong portfolio. Cần nói thêm là nếu gởi portfolio đi, trong vài ngày người ta sẽ gởi lại mình giấy nộp tiền, sau khi nộp tiền thì người ta sẽ xử lí hồ sơ và nếu ko đạt họ sẽ gởi lại cho mình lí do ko đạt, mình bổ sung hoặc làm lại hồ sơ theo yêu cầu. Quá trình này có thể nhiều hơn 1 lần. Sau khi đậu, mình được mời đi phỏng vấn, nếu rớt ở kì phỏng vấn thì sẽ làm lại từ đầu (haizz, đúng vậy đó, làm lại từ vòng hồ sơ+nộp tiền, etc.). Vì vậy có thể các kì thi trên chỉ là kì thi kĩ năng, việc có một khả năng ngôn ngữ nhất định để vượt qua kì phỏng vấn ONA vẫn là cần thiết. Tuy nhiên cần lưu ý là nếu ai đã có việc làm (ví dụ hợp đồng dài hạn), hoặc đối tượng là highly skilled immigrant và viện lí do là công việc chủ yếu là tiếng Anh (ví dụ như mình làm ở trường nên hầu như ko dùng tiếng HL mấy), thì sẽ được ưu tiên nhất định và trong kì phỏng vấn cũng được du di hơn. Chủ yếu trong lúc phỏng vấn người ta sẽ hỏi những thông tin trong portfolio, và hỏi nếu mình muốn xin việc thì mình cần làm gì, nếu mất công việc hiện tại thì phải làm gì để có việc mới (ví dụ đi học thêm kĩ năng khác, tăng khả năng tiếng Hà Lan), tìm việc như thế nào (ví dụ lên website tìm việc, linkedin, tìm qua người quen etc.). Cuối cùng, họ chỉ muốn mình đảm bảo là mình sẽ cố gắng và biết cách đi kiếm việc làm, ko sống ỷ lại vào nguồn trợ cấp xã hội, đó chính là mục đích của môn thi này.
Về thời gian cho kì thi này. Bản thân mình đã từng học 1 khóa tới trình độ A1 tiếng Hà Lan cách đây 4 năm. Từ đó đến lúc chuẩn bị học thi mình ko hề sử dụng và học tiếng Hà Lan (ở trường mình hoàn toàn ko sử dụng tiếng Hà Lan). Mình bắt đầu học từ cuối tháng 4, và bắt đầu thi 3 môn đầu tiên vào tháng 7. Sau đó thi tiếp 2 môn nữa vào tháng 8 đồng thời nộp portfolio. Sau đó tháng 11 mình được gọi đi phỏng vấn portfolio. Và tháng 12 thì có bằng. Vậy tổng thời gian mình học và thi tầm 8 tháng. Nhưng trường hợp của mình là khá dài, vì mình trúng vào 2 kì nghỉ hè và nghỉ giáng sinh nên tất cả kết quả đều bị giãn thời gian tới tối đa. Chủ yếu trong 8 tháng đó mình chỉ học 3 tháng đầu, còn lại ngồi chờ kết quả. Kinh nghiệm của mình là các môn thi trắc nghiệm thì nên thi trước, vì nó dễ, giảm áp lực cho các kì thi còn lại, đồng thời chuẩn bị từ vựng, kĩ năng cho những môn khó hơn. Sau đó mình thi nói và viết khi trình độ đã ok hơn một chút, và ONA cuối cùng vì nó dài nhất và khó nhất. Nhưng cũng có bạn bè mình nộp ONA đầu tiên, vì nó hoàn toàn độc lập với các môn còn lại, và thời gian chờ rất dài (max chờ feedback của portfolio là 8 tuần!, chờ gọi đi phỏng vấn là 6 tuần!) Đồng thời cũng có người thi nói và viết trước, vì thời gian chờ trả kết quả cũng là 8 tuần. Sau đó thi 3 môn trắc nghiệm sau cùng trong thời gian chờ những môn kia, vì các môn trắc nghiệm chỉ 1 tuần là có kết quả. Mình nghĩ chiến thuật thi thế nào rất tùy vào khả năng ngôn ngữ, lợi thế kĩ năng thi của mỗi người. Có những người thi đậu tất cả các môn mà cứ môn đọc là rớt, phải thi đi thi lại tại vì họ đọc chậm, ko có kĩ năng skim, scan ko đủ thời gian làm hết bài đọc. Vậy nên tùy khả năng và hoàn cảnh của mình, có thể lựa chọn môn thi cho phù hợp. Nên lưu ý là không phải mình muốn thi là đăng kí được thi ngay, đôi lúc phải chờ max tới 4-5 tuần, nên cũng cần check thời gian đăng kí thi online trước khi lên chiến thuật. Ngoài ra để đăng kí thi thì cần digid đăng nhập được bằng cách gởi code SMS, vậy nên check trước mình đăng nhập được vào website đăng kí thi ko, trước khi tiến hành các bước tiếp theo.
Mình đã sống ở HL 6 năm, đó là một quãng thời gian khá dài. Nhưng mình chỉ thực sự cảm thấy mình “thuộc về nơi này” sau khi mình học và tham gia kì thi nhập tịch. Hòa nhập được với xã hội, cảm thấy mình hiểu được cách sống và cách kĩ của người bản địa, nó cũng là một phần để giúp thay đổi cách nhìn, cách nghĩ, cách hành động của bản thân. Vì vậy theo mình, nếu có ý định sống ở một nơi nào đó một cơ số năm, thì việc học ngôn ngữ và tham gia kì thi nhập tịch, dù ko có ý định sống lâu dài ở đó cũng là một điều hay. Nếu có ước quay thời gian trở lại, có lẽ mình sẽ dành nhiều thời gian hơn cho tiếng Hà Lan, để cảm nhận được cụ thể hơn cuộc sống ở đây, và tránh cho mình rất nhiều bỡ ngỡ ko đáng có.
Chúc các bạn may mắn, và tìm được niềm vui trong mọi sự lựa chọn của mình!